Jack London należał do tych pisarzy, których biografia wydaje się równie nieprawdopodobna jak fabuły ich najbardziej awanturniczych książek. Był robotnikiem, nielegalnym poławiaczem ostryg, marynarzem, włóczęgą, poszukiwaczem złota, korespondentem wojennym, działaczem socjalistycznym i właścicielem eksperymentalnego gospodarstwa. W ciągu zaledwie czterdziestu lat życia zdobył światową sławę, napisał dziesiątki książek i stał się jednym z pierwszych amerykańskich autorów, którzy potrafili uczynić z literatury źródło znacznych dochodów. Wszystkie jego doświadczenia – bieda, ciężka praca, głód, podróże, obserwacja przemocy i społecznej niesprawiedliwości – znalazły odbicie w twórczości.
Urodził się 12 stycznia 1876 roku w San Francisco jako John Griffith Chaney. Nazwisko London przyjął po ojczymie, Johnie Londonie, weteranie wojny secesyjnej, który poślubił jego matkę Florę Wellman. Rodzina nieustannie borykała się z problemami finansowymi, dlatego przyszły pisarz od dzieciństwa musiał pomagać w jej utrzymaniu. Rozwoził gazety, ustawiał kręgle, pracował w fabryce konserw i wykonywał wiele innych nisko płatnych zajęć. Już wtedy przekonał się, jak wyczerpująca i poniżająca potrafi być praca wykonywana przez najuboższych.
Jako nastolatek pożyczył pieniądze, kupił łódź i zajął się nielegalnym połowem ostryg w Zatoce San Francisco. Przez pewien czas należał do miejscowego półświatka, a później przeszedł na stronę prawa i służył w patrolu zwalczającym kłusowników oraz przemytników. Młodzieńcze doświadczenia wykorzystał później w „Przygodach w Zatoce San Francisco” oraz w powieści „Wyprawa na »Dazzlerze«”. W 1893 roku wyruszył na szkunerze „Sophia Sutherland” w rejs na północny Pacyfik. Brał udział w polowaniach na foki w rejonie Japonii i Morza Beringa, poznając zarówno surowe życie marynarzy, jak i bezwzględność kapitanów statków.
Po powrocie do Kalifornii pracował między innymi w elektrowni i fabryce juty. W 1894 roku przyłączył się do przemierzającego Stany Zjednoczone marszu bezrobotnych, nazywanego armią Kelly’ego. Odłączywszy się od grupy, wędrował samotnie po kraju, podróżując często nielegalnie pociągami towarowymi. Został aresztowany za włóczęgostwo i spędził około miesiąca w więzieniu. Pobyt za kratami oraz obserwacja nędzy amerykańskich robotników utwierdziły go w przekonaniu, że społeczeństwo zostało zbudowane na wyzysku. London związał się z ruchem socjalistycznym, wygłaszał odczyty, pisał artykuły polityczne, a nawet kandydował na burmistrza Oakland.
Przez krótki czas studiował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, lecz brak pieniędzy zmusił go do przerwania nauki. Wiedzę zdobywał jednak samodzielnie. Czytał dzieła Darwina, Spencera, Marksa, Nietzschego, Kiplinga i Stevensona. Z jednej strony pociągały go idee socjalistyczne oraz obrona ludzi ubogich, z drugiej – koncepcje walki o byt, doboru naturalnego i triumfu jednostek najlepiej przystosowanych. To napięcie między solidarnością a brutalną rywalizacją stało się jednym z najważniejszych elementów jego późniejszej twórczości.
Decydującym wydarzeniem w życiu Londona była wyprawa nad Klondike. W 1897 roku, podczas wielkiej gorączki złota, wyruszył wraz ze szwagrem na północ Kanady. Podobnie jak tysiące innych poszukiwaczy pokonał wyczerpującą drogę przez przełęcze, przewożąc zapasy potrzebne do przetrwania zimy. Nie znalazł złota, a wskutek niedożywienia zachorował na szkorbut. Po około roku wrócił do Kalifornii bez fortuny, lecz z ogromnym zasobem historii, obserwacji i postaci. To właśnie wspomnienia z Jukonu przyniosły mu pierwszy prawdziwy sukces literacki.
Początkowo redakcje odrzucały jego teksty, lecz London pisał z niezwykłą dyscypliną. Wyznaczył sobie obowiązek tworzenia każdego dnia co najmniej tysiąca słów. Wkrótce zaczął publikować opowiadania w czasopismach, a w 1900 roku ukazała się jego pierwsza książka – zbiór „Syn wilka”. Był to jeden z najważniejszych debiutów w literaturze amerykańskiej przełomu wieków. Zawarte w tomie historie przedstawiały życie poszukiwaczy złota, traperów, handlarzy i rdzennych mieszkańców północnej Kanady. Niebezpieczeństwo nie wynikało w nich jedynie z mrozu i głodu. Bohaterom zagrażały również samotność, pycha, brak rozwagi, przemoc oraz niemożność porozumienia między ludźmi należącymi do różnych kultur.
Do najbardziej znanych opowiadań z tego okresu należy „Biała cisza”, historia wyprawy przez skutą mrozem pustkę, podczas której człowiek stopniowo traci kontrolę nad własnym losem. London już w tym wczesnym utworze pokazał jeden z podstawowych motywów swojej twórczości: natura nie jest ani dobra, ani zła. Pozostaje całkowicie obojętna na ludzkie plany, uczucia i cierpienie. Przetrwanie zależy od doświadczenia, zdolności przewidywania, odporności oraz szacunku dla praw przyrody.
Tematykę północną kontynuował w zbiorach „Bóg ojców swoich” z 1901 roku, „Dzieci mrozu” z 1902 roku i „Wiara ludzi” z 1904 roku. London ukazywał w nich nie tylko białych poszukiwaczy złota, lecz również rdzennych mieszkańców Jukonu i Alaski. Opisywał konflikty wywołane przez ekspansję przybyszów, działalność misjonarzy, handel alkoholem oraz niszczenie dawnych zwyczajów. Jego spojrzenie pozostawało naznaczone wyobrażeniami epoki, ale równocześnie pisarz potrafił ukazać pychę białego człowieka oraz tragiczne konsekwencje kolonialnej przemocy.
W 1902 roku ukazała się „Wyprawa na »Dazzlerze«”, pierwsza powieść przygodowa Londona skierowana przede wszystkim do młodych czytelników. Jej bohaterem jest Joe Bronson, chłopiec pochodzący z dobrego domu, który ma problemy w szkole i buntuje się przeciwko wymaganiom ojca. Marząc o wolności i wielkiej przygodzie, ucieka z domu. Szybko przekonuje się jednak, że świat poza bezpiecznym domem nie przypomina romantycznych historii o morzu.
Joe trafia na pokład niewielkiej jednostki „Dazzler”, dowodzonej przez przestępcę nazywanego French Pete. Załoga zajmuje się kradzieżami, rabowaniem jachtów oraz nielegalnym handlem. Bohater zostaje zmuszony do udziału w wyprawach i stopniowo zaczyna rozumieć, że znalazł się w prawdziwym niebezpieczeństwie. Jego towarzyszem staje się Frisco Kid – młody członek załogi, który mimo życia wśród przestępców zachował wrażliwość oraz pragnienie uczciwego życia.
„Wyprawa na »Dazzlerze«” łączy wartką akcję z opowieścią o dojrzewaniu. Joe musi porzucić dziecinne wyobrażenia o swobodzie i nauczyć się odpowiedzialności za własne decyzje. Powieść ma wyraźne podłoże autobiograficzne. London doskonale znał Zatokę San Francisco, środowisko poławiaczy ostryg, przemytników i członków patrolu rybackiego. Dzięki temu opisy pościgów, żeglugi, burz oraz życia na niewielkich jednostkach brzmią wiarygodnie. Już w tej wczesnej książce ujawniły się cechy jego dojrzałej prozy: szybkie tempo, oszczędne opisy, wyraziste konflikty oraz przekonanie, że charakter człowieka ujawnia się dopiero w chwili zagrożenia.
W tym samym okresie London pracował nad utworami, które przyniosły mu międzynarodową sławę. W 1903 roku ukazał się „Zew krwi”. Bohaterem powieści jest Buck, potężny pies porwany z dostatniego domu w Kalifornii i sprzedany handlarzom dostarczającym zwierzęta na potrzeby gorączki złota. W brutalnym świecie zaprzęgów Buck poznaje „prawo kija i kła”, odzyskuje pierwotne instynkty i stopniowo odchodzi od ludzkiej cywilizacji. Historia psa stała się zarazem opowieścią o przystosowaniu, wolności i ukrytej pod powierzchnią życia sile natury.
Odwrócenie tej drogi London przedstawił w „Białym Kle”. Tytułowy bohater, zrodzony z wilczycy i psa, rozpoczyna życie w dzikiej przyrodzie, a następnie trafia pod władzę ludzi. Poznaje okrucieństwo, walki psów i przemoc, lecz dzięki cierpliwości Weedona Scotta stopniowo uczy się zaufania. „Zew krwi” opowiada zatem o powrocie zwierzęcia do dzikości, podczas gdy „Biały Kieł” przedstawia jego przejście od natury do cywilizacji.
London nigdy nie ograniczał się wyłącznie do prozy o zwierzętach i dalekiej Północy. W „Wilku morskim” stworzył jedną z najbardziej wyrazistych postaci swojej twórczości – kapitana Wolfa Larsena, człowieka niezwykle inteligentnego, silnego i całkowicie pozbawionego moralnych ograniczeń. W futurystycznej „Żelaznej stopie” przewidział narodziny oligarchicznego państwa tłumiącego robotniczy bunt. W „Mieszkańcach otchłani”, reportażowej książce powstałej po pobycie w ubogich dzielnicach Londynu, opisał nędzę mieszkańców stolicy brytyjskiego imperium. Z kolei „Martin Eden” jest w dużej mierze autobiograficzną historią marynarza, który dzięki ogromnemu wysiłkowi zdobywa wiedzę i zostaje pisarzem, lecz po osiągnięciu sukcesu odkrywa pustkę świata, do którego pragnął należeć.
Szczególne miejsce w dorobku Londona zajmują jednak opowiadania. Krótka forma odpowiadała jego temperamentowi: pozwalała szybko zarysować konflikt, postawić bohatera w sytuacji granicznej i doprowadzić akcję do mocnego, często tragicznego zakończenia. London potrafił w kilku zdaniach stworzyć atmosferę arktycznego mrozu, rozgrzanego pokładu statku, zatłoczonej sali bokserskiej albo tropikalnej wyspy.
Wydane w 1905 roku „Przygody w Zatoce San Francisco” nawiązywały bezpośrednio do młodzieńczych doświadczeń autora. Ich bohaterowie ścigają złodziei ostryg, przemytników i kłusowników działających na wodach Zatoki San Francisco. Choć są to historie lżejsze od dramatycznych opowieści z Klondike, ukazują ten sam świat szybkich decyzji, odwagi i walki z żywiołem. London potrafił wykorzystać autentyczne zdarzenia, a następnie nadać im formę dynamicznych opowiadań przygodowych.
W tomie „Księżycowa twarz i inne opowiadania” pokazał większą różnorodność zainteresowań. Obok historii przygodowych znalazły się tam utwory groteskowe, psychologiczne i przepełnione czarnym humorem. London często rozpoczynał od pozornie zwyczajnej sytuacji, którą stopniowo prowadził ku przemocy, obsesji lub absurdowi. Dowodził w ten sposób, że zagrożenie nie czai się wyłącznie na pustkowiach Jukonu – może być obecne również w codziennym życiu cywilizowanego człowieka.
Jednym z najważniejszych zbiorów jest „Miłość życia i inne opowiadania” z 1907 roku. Tytułowy utwór przedstawia człowieka pozostawionego samotnie na północnym pustkowiu. Osłabiony głodem i chorobą bohater brnie przed siebie, rywalizując o przetrwanie z równie wyczerpanym wilkiem. Nie kieruje nim już nadzieja na bogactwo ani powrót do dawnego życia, lecz najprostszy instynkt – uporczywe pragnienie istnienia. W tomie znalazła się również „Historia Keesha”, historia młodego Inuickiego myśliwego, który dzięki rozumowi i pomysłowości zdobywa szacunek swojej społeczności. Zbiór pokazuje, że London nie utożsamiał siły wyłącznie z fizyczną przewagą. Równie ważne były dla niego inteligencja, doświadczenie i zdolność zachowania zimnej krwi.
W opowiadaniu „Rozpalić ogień”, należącym do najbardziej znanych utworów pisarza, samotny wędrowiec lekceważy rady bardziej doświadczonych ludzi i wyrusza przez Jukon podczas potężnego mrozu. Jeden błąd pociąga za sobą kolejne, a natura bezlitośnie obnaża jego brak wyobraźni. Towarzyszący człowiekowi pies instynktownie rozumie niebezpieczeństwo lepiej niż jego pan. Opowiadanie jest niemal laboratoryjnym studium umierania, pozbawionym sentymentalizmu i zbędnych komentarzy.
W tomie „Stracona twarz” z 1910 roku znalazły się historie o strachu, zemście, śmierci i próbach zachowania godności. Tytułowy utwór przedstawia człowieka pojmanego przez rdzennych mieszkańców i oczekującego na tortury. Bohater próbuje oszukać swoich prześladowców, opowiadając im o rzekomej magicznej substancji chroniącej przed uderzeniem broni. Jego podstęp nie może uratować mu życia, lecz pozwala wybrać sposób śmierci i uniknąć długiego cierpienia. London ukazał tu przewagę inteligencji nad przemocą, ale również tragiczny wymiar ludzkiej pomysłowości.
Podróż jachtem „Snark” po Pacyfiku otworzyła przed pisarzem nowy obszar tematyczny. Wraz z drugą żoną, Charmian Kittredge London, odwiedził Hawaje, Markizy, Tahiti, Samoa, Fidżi, Wyspy Salomona i Australię. Wyprawa miała trwać siedem lat, lecz została przerwana z powodu chorób autora. Jej literackim owocem były reportaże, wspomnienia oraz zbiory „Opowieści mórz południowych”, „Opowieści hawajskie”, „Syn Słońca” i „Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp”.
Opowiadania pacyficzne ukazują świat plantatorów, handlarzy, marynarzy, poszukiwaczy pereł oraz rdzennych mieszkańców wysp. Egzotyczna sceneria nie służy jednak wyłącznie tworzeniu malowniczego tła. London pisał o kolonialnej przemocy, niewolniczej pracy, chorobach przywiezionych przez Europejczyków i niszczeniu miejscowych kultur. W „Maukim” przedstawił los człowieka porwanego do pracy na plantacji, a w „Chinago” opisał robotnika skazanego na śmierć wskutek pomyłki kolonialnej administracji. W „Poganie” stworzył natomiast opowieść o przyjaźni białego marynarza z mieszkańcem wysp, rozwijającej się mimo różnic rasowych i kulturowych.
Do najwybitniejszych późniejszych utworów należy „Kawałek steku”, historia starzejącego się boksera Toma Kinga. Bohater staje do walki z młodszym przeciwnikiem, choć jest głodny i osłabiony. Brak pieniędzy nie pozwolił mu przed pojedynkiem kupić nawet kawałka mięsa, który mógłby przywrócić mu siły. Opowiadanie nie jest jedynie relacją z walki bokserskiej. To przejmująca historia przemijania, biedy i nieuchronnej chwili, w której młodość pokonuje doświadczenie.
W zbiorze „Kiedy Bóg się śmieje” London połączył opowieści psychologiczne, społeczne i przygodowe. Z kolei „Siła silnych” zawiera utwory o charakterze politycznym i alegorycznym. W tytułowym opowiadaniu członkowie pierwotnego plemienia nie potrafią się zjednoczyć, przez co stają się ofiarami silniejszej grupy. Historia jest przypowieścią o organizacji społeczeństwa, solidarności oraz narodzinach klasowej nierówności. London wykorzystywał konwencję prehistoryczną lub fantastyczną, by komentować współczesny kapitalizm.
Pisarz sięgał również po fantastykę naukową, grozę i wizje przyszłości. W opowiadaniach takich jak „Czerwony Bóg” pojawiają się tajemnicze obiekty i obce cywilizacje, natomiast „Szkarłatna dżuma” przedstawia świat po globalnej epidemii, która doprowadziła do upadku cywilizacji. Nawet w utworach fantastycznych London zachowywał swoje podstawowe zainteresowania: pytał, jak cienka jest warstwa cywilizacji i co stanie się z człowiekiem, gdy przestaną działać społeczne prawa oraz instytucje.
Twórczość Londona łączy naturalizm, realizm, powieść przygodową, reportaż, fantastykę i refleksję społeczną. Jego bohaterowie zostają poddani próbie, podczas której znikają konwenanse i pozory. W sytuacji zagrożenia liczą się wytrzymałość, inteligencja, doświadczenie oraz wola życia. Pisarz fascynował się jednostkami silnymi, ale równocześnie dostrzegał, że nawet największa siła może zostać pokonana przez czas, naturę lub niesprawiedliwy system społeczny.
W 1900 roku London poślubił Elizabeth Maddern, z którą miał dwie córki, Joan i Bess. Małżeństwo nie było szczęśliwe i zakończyło się rozwodem. W 1905 roku pisarz ożenił się z Charmian Kittredge, która stała się jego partnerką w podróżach oraz pracy literackiej. London kupił ziemię w dolinie Sonoma w Kalifornii i rozpoczął budowę nowoczesnego gospodarstwa nazywanego Beauty Ranch. Eksperymentował z metodami uprawy, hodowlą zwierząt i ochroną gleby. Marzył również o ogromnej rezydencji Wolf House, lecz budynek spłonął tuż przed planowanym wprowadzeniem się właścicieli.
Mimo światowej sławy i wysokich honorariów London nieustannie potrzebował pieniędzy. Utrzymanie posiadłości, podróże i liczne przedsięwzięcia pochłaniały ogromne sumy. Dlatego pisał szybko i bardzo dużo – powieści, opowiadania, artykuły, reportaże, eseje polityczne i wspomnienia. Intensywna praca, przebyte choroby oraz nadużywanie alkoholu stopniowo wyniszczały jego organizm. Zmarł 22 listopada 1916 roku w swojej posiadłości w Kalifornii wskutek powikłań choroby nerek. Miał zaledwie czterdzieści lat.
Pozostawił po sobie około pięćdziesięciu książek, w tym powieści, zbiory opowiadań, reportaże, eseje i utwory autobiograficzne. Wiele spośród jego późniejszych opowiadań opublikowano w tomach wydanych już po śmierci autora, między innymi „Czerwony Bóg”, „Na macie z trawy Makaloa” oraz „Holenderska odwaga”.
Najlepsze dzieła Jacka Londona zachowały świeżość, ponieważ mówią o sprawach podstawowych: pragnieniu wolności, walce o przetrwanie, samotności, przyjaźni, godności i cenie sukcesu. Pisarz potrafił odnaleźć dramat zarówno na skutej lodem pustyni, jak i w zatoce pełnej przemytników, na tropikalnej wyspie, w ringu bokserskim czy w gabinecie początkującego autora. Jego literatura przypomina, że cywilizacja stanowi jedynie cienką warstwę, pod którą nadal kryją się pierwotne instynkty, lęk, głód i nieustępliwa wola życia.