Czy książka zgadza się z faktami? „Księżniczka z Minsterberga” Walerego Przyborowskiego

/uwaga, spojler – zdradza fabułę książki/

Więcej na temat książki „Księżniczka z Minsterberga”.

Co się zgadza z faktami:

  • Para głównych bohaterów: książę mazowiecki Siemowit (Ziemowit) III i jego druga żona z linii ziębickiej (minsterberskiej). W książce występuje jako „Ludmiła, księżniczka z Minsterberga” i to odpowiada sporowi źródeł: żonę Siemowita zwykle identyfikuje się jako Annę z Ziębic, ale część przekazów podaje imię Anna/Ludmiła. Małżeństwo zawarto ok. 1356/1357.
  • Motyw oskarżeń o zdradę i uwięzienia w Rawie: powieść rozgrywa kluczowe sceny w zamku rawskim (baszta, straże, odosobnienie). To literacka obudowa tradycji o uwięzieniu żony Siemowita w Rawie i jej tragicznej śmierci – epizod ten przekazuje m.in. Janko z Czarnkowa (przekaz o pogłoskach zasłyszanych w Cieszynie i uduszeniu po porodzie).
  • Syn Henryk (w książce „Henryczek”): wątek dziecka odpowiada postaci Henryka mazowieckiego – urodzonego w Rawie ok. 1368–1370, późniejszego biskupa-nominata płockiego (sakry nie przyjął).
  • Rawski zamek Siemowita: realny obiekt – badania przypisują jego budowę Siemowitowi III (ukończoną przez Siemowita IV), co dobrze „niesie” powieściową scenerię.
  • Wizyty mazowieckich Piastów w Cieszynie: historycznie Siemowit bywał tam (u siostry Eufemii, żony księcia cieszyńskiego). To tłumaczy, czemu autor osadza początek akcji na dworze cieszyńskim.

Miejsca niepewne / literackie skróty:

  • „Książę cieszyński Kazimierz” w roku 1359: powieść rozpoczyna się jesienią 1359 na turniejach „u księcia Kazimierza”. Tymczasem Kazimierz I cieszyński zmarł w 1358 r., a w 1359 r. rządził już Przemysław I Noszak. To drobny anachronizm imienny – realia dworu cieszyńskiego pasują, ale ówczesnym księciem był Przemysław.
  • Imię żony: konsekwentne użycie w powieści formy „Ludmiła” (zamiast częściej spotykanej „Anna z Ziębic”) mieści się w rozchwianiu średniowiecznych zapisów – ale dziś w opracowaniach dominuje „Anna”.
  • Turnieje w Cieszynie: widowiskowy turniej z rycerzami „z całej Europy” to chwyt fabularny. Na południu Polski rzeczywiście odbywały się wielkie zjazdy/uczty z turniejami (np. Kraków 1364), ale konkretnego, „spektakularnego” turnieju cieszyńskiego w 1359 r. źródła nie notują. Wymowa obyczajowa – jak najbardziej trafna.
  • Krzyżackie „najechanie” okolic Rypina/Dobrzynia/Lipna/Skępego: takie najazdy w ogóle zdarzały się na pograniczu, ale nie mamy potwierdzenia akurat dla daty fabularnej; znamy za to akcje z późniejszych wojen (np. zajęcie Rypina i Lipna w 1431 r., najazd na ziemię dobrzyńską w 1409 r.) oraz starszy konflikt 1327–1332. Wygląda to na kondensację realiów dla dynamiki intrygi.
  • Fundacje augustianów: w tekście Siemowit przechwala się klasztorami „w Czersku i Warszawie”. Badania przypisują mu zaś trzy fundacje augustianów-eremitów w Rawie, Warszawie i Ciechanowie (1356 i kolejne lata) – Czersk w tym zestawie nie występuje. To drobna nieścisłość dialogowa.
  • Postacie epizodyczne (np. rycerz von Izenburg, giermek Dobek/„Kinga”): nie znajdują potwierdzenia w źródłach – to narzędzia fabuły osadzone w realnym tle obyczajowo-politycznym.

Podsumowanie

Powieść bardzo sprawnie oplata rdzeń historyczny (Siemowit III, jego małżeństwo z księżniczką ziębicką, Rawa i narodziny Henryka, krąg cieszyński) nitką fikcji: zmienia imię bohaterki, nazywa „po staremu” księcia w Cieszynie, dokłada turniejową oprawę i dramatycznych antagonistów.